Feynmanki

e-mail

facebook

Czym są pierwiastki?

Serdecznie dziękujemy za podesłane przez Was pytania! Ich liczba przerosła nasze oczekiwania, dlatego w miarę możliwości postaramy się odpowiedzieć na jak najwięcej z nich. Dzisiaj powiemy, czym są pierwiastki. Pytanie to przesłali nam: Kuba Dworak i Patrycja Jurkiewicz ze Szkoły Podstawowej w Białobrzegach. Zapraszamy do lektury!

Pewnego dnia niespodziewanie,

Kuba zamiast jeść śniadanie

Wstał i zadał to pytanie:

 

Nie chcę mleka, nie chcę ciastek,

Dość mam bzdurnych opowiastek.

Chcę wiedzieć tylko co to pierwiastek!

 

Rodzice szybko patrzą na siebie,

Mama zgarnia okruszki po chlebie,

Tata wypatruje czegoś na niebie

 

W końcu odchrząka i tak odpowiada:

No rzeczywiście, problem to nie lada.

Lepiej zapytaj któregoś sąsiada.

 

Tak, tak, to będzie dobra taktyka,

Idź do chemika co trochę utyka

Lub tego dziwaka matematyka.

 

O pierwiastku chemik tak opowiada:

Wszystko wokół z atomów się składa

I włosy na nogach i czułki owada

 

Nie są jednakowe te wszystkie atomy.

Chociaż ich rozmiar jest raczej znikomy,

Różnią się masą – fakt to wiadomy.

Gdy w jakiejś rzeczy, w środku czy na skraju,

Znajdziemy tylko atomy jednego rodzaju

Nazywamy ją pierwiastkiem, wedle obyczaju.

 

Matematyk natomiast nie krył oburzenia

Chyba wiesz, hultaju, coś na temat mnożenia?

Słuchaj mnie uważnie, tylko bez znudzenia.

 

Gdy mnożysz przez siebie liczby takie same

Działanie to nazywa się potęgowanie.

To już prawie odpowiedź na twoje pytanie.

 

Bo pierwiastek to wcale nie jest nic innego

Jak wynik działania zupełnie odwrotnego.

Ale to wymaga omówienia dokładnego.

 

Kuba był tym wszystkim zupełnie skołowany,

Może i pierwiastek był zdefiniowany,

Ale chłopak poczuł się już zrezygnowany.

 

Przemknął do ogródka rodziców po kryjomu.

I wiecie, może nie powiedział o tym nikomu,

Ale o pierwiastkach doczytał sobie w domu.

Pierwiastek jako słowo ma różne znaczenia, w zależności od kontekstu. Dlatego też bohater wiersza – Kuba otrzymuje dwie zupełnie różne odpowiedzi od swoich sąsiadów. Zacznijmy od wyjaśnienia odpowiedzi udzielonej przez matematyka. Na pewno wiecie czym jest mnożenie. Jeśli będziemy mnożyć jedną liczbę przez taką samą liczbę, takie działanie nazywamy potęgowaniem. Na przykładzie pokażemy jak takie działanie się zapisuje i w jaki sposób oblicza się wynik. Podnieśmy dwójkę do czwartej potęgi – w tym celu trzeba po prostu pomnożyć cztery dwójki przez siebie. Zapisuje się to w następujący sposób:

2⁴=2*2*2*2=16
Wracając do pierwiastków – pierwiastkowanie w matematyce oznacza (w pewnym uproszczeniu) działanie odwrotne. W przypadku liczby 16 pierwiastek czwartego stopnia (szukamy takiej liczby która pomnożona przez samą siebie cztery razy da 16) można zapisać w następujący sposób:

∜16=2
W skrócie – szukasz takiej liczby, która pomnożona przez samą siebie tyle razy, ile wskazuje mała cyfra nad symbolem pierwiastka da liczbę pod pierwiastkiem.
Co ciekawe, pierwiastkowanie ma często więcej niż jedno rozwiązanie. W powyższym przykładzie rozwiązaniem może być także liczba -2, ponieważ:

(-2)⁴=(-2)*(-2)*(-2)*(-2)=16
Na temat potęgowania i pierwiastkowania, jeśli jeszcze się z nimi nie spotkaliście, dowiecie się więcej na lekcjach matematyki.
Jeśli chodzi o pierwiastki w ujęciu chemicznym – tutaj sytuacja jest jeszcze ciekawsza. Idea pierwiastków powstała już w starożytnej Grecji – gdzie pierwiastkami (czy żywiołami) nazywano podstawowe elementy świata. Wyróżniali oni cztery pierwiastki – ogień, powietrze, ziemię i wodę. W dzisiejszym ujęciu pierwiastki są po prostu substancjami składającymi się z atomów tylko jednego rodzaju. Cześć z pierwiastków na pewno jest Wam znana – tlen, węgiel, krzem, złoto czy miedź. Atomy jednego pierwiastka mogą reagować z atomami innych pierwiastków tworząc związki chemiczne, takie jak na przykład woda, składająca się z wodoru i tlenu, czy dwutlenek węgla składający się z atomów węgla i tlenu. Chemicy, żeby uporządkować wszystkie pierwiastki stworzyli tablicę, w której idąc od lewej do prawej wzdłuż kolejnych rzędów napotykamy coraz cięższe pierwiastki. Ten tak zwany układ okresowy pierwiastków jest skonstruowany tak, że pierwiastki leżące nad i pod sobą mają podobne właściwości. Na przykład pierwiastki z pierwszej kolumny (lit, sód, potas) bardzo łatwo reagują z wodą. Pierwiastki z ostatniej kolumny – tak zwane gazy szlachetne – wszystkie są gazami i bardzo niechętnie wchodzą w reakcje chemiczne.
Ciekawym jest fakt, że wiele z pierwiastków nie występuje naturalnie właściwie nigdzie we Wszechświecie i po raz pierwszy powstały dopiero w wyniku badań naukowców. Do dzisiaj odkrywane są kolejne. Od razu próbuje się badać ich własności, ale często jest to niemożliwe, ponieważ te ciężkie, nowoodkrywane pierwiastki są z reguły bardzo niestabilne i szybko się rozpadają. Na dzień dzisiejszy znanych jest 118 pierwiastków.
Mamy nadzieję, że wyjaśnienie pomoże Wam zrozumieć czym są pierwiastki. Czekamy na dalsze ciekawe pytania!

Zespół Feynmanków

Podziel się ze znajomymi:

  • Categories:
  • Podziel się ze znajomymi: